Humanizm – etymologia i znaczenie
Etymologia słowa „humanizm” wywodzi się od łacińskiego terminu „humanitas”, który pierwotnie oznaczał:
- człowieczeństwo, łagodność, dobroć i troskę o innych,
- a także wykształcenie oraz kulturalny rozwój człowieka.
Najwięcej osób kojarzy humanizm z epoką renesansu. To właśnie wtedy termin humanismus zaczęto stosować na określenie nurtu kulturalnego i edukacyjnego, skupionego na studiach nad literaturą, filozofią i sztuką starożytną. Ich celem był wszechstronny rozwój człowieka jako jednostki. Jednak źródła humanizmu sięgają znacznie dalej. Już Sokrates, sofiści, cynicy czy epikurejczycy – każdy na swój sposób – kierowali uwagę na człowieka, jego dobro, refleksję i rozwój. W tym sensie wszyscy oni byli prekursorami późniejszego humanizmu.
W potocznym rozumieniu humanistami nazywa się często osoby, które w szkole wybrały profil humanistyczny zamiast matematycznego. To oczywiście uproszczenie. Śluby humanistyczne czy ceremonie humanistyczne są dla wszystkich – niezależnie od tego, czy ktoś ukończył biol-chem, mat-fiz czy klasę humanistyczną. Humanizm nie dotyczy wykształcenia, lecz człowieczeństwa.
Humanizm a religia – co łączy, a co różni?
Człowiek jest w w centrum uwagi humanizmu, tym samym podkreślając wartość jego rozumu, wolności i godności. Zachęca do pełniejszego, świadomego i odpowiedzialnego życia. I choć humanizm jest wyrazem świeckości oraz wolności światopoglądowej, nie ma na celu przeciwstawiania się komukolwiek czy czemukolwiek. Humanizm nie jest religią, choć bywa tak błędnie interpretowany.
Pomyłki tego rodzaju wynikają często z faktu, że jeśli ślub lub pogrzeb nie mają, na przykład charakteru katolickiego, a humanistyczny, to niektórzy automatycznie zakładają, że humanizm jest nową formą wiary. Tymczasem obrzędy i rytuały są znacznie starsze niż znane nam religie. To element kultury i naturalna część życia społecznego. Zwyczaj grzebania zmarłych występuje w każdej kulturze, niezależnie od położenia geograficznego czy systemu wierzeń. Przypisywanie tego jednemu wyznaniu nie znajduje racjonalnego uzasadnienia.
Podobnie jest ze ślubem. Małżeństwo nie jest własnością państwa ani żadnej religii. Należy do osób, które dobrowolnie chcą je tworzyć. Zawarcie związku opiera się na ludzkich uczuciach, emocjach i relacji pomiędzy dwojgiem ludzi. Można powiedzieć, że małżeństwo jest naturalnym wyrazem człowieczeństwa.
Co znaczy humanizm?
Człowiek jest istotą społeczną – to zdanie, choć często powtarzane, wcale nie jest banalne. Każdy z nas jest wyjątkowy i niepowtarzalny, lecz dopiero w relacji z drugim człowiekiem w pełni realizuje swoje człowieczeństwo. Jakość tych relacji stanowi „cement”, który łączy jednostki i buduje wspólnotę.
Dlatego uważam, że sztuka życia polega na szacunku do każdego człowieka. Nie jest to proste, bo zdarzają się osoby, które mogą chcieć nas skrzywdzić, wykorzystać czy oszukać. Mimo to wierzę, że większość ludzi ma dobrą wolę. Nawet ci, którzy na pierwszy rzut oka wydają się zagrożeniem, często noszą w sobie dobro, które warto dostrzegać i pomagać mu wybrzmieć.
Nie popieram i nie akceptuję uprzedzeń ani stereotypów deprecjonujących ludzi z powodu koloru skóry, wyznania, orientacji seksualnej czy narodowości. Różnorodność jest nam potrzebna, bo pozwala przekraczać schematy, rozwijać się i poszerzać horyzonty.
Dlatego w moim rozumieniu humanizmu dobro nie jest czymś, czego szukamy „w niebie”, ale w drugim człowieku.
Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów
Od kilku lat współpracuję z Polskim Stowarzyszeniem Racjonalistów (PSR), które od lat propaguje śluby humanistyczne. Pierwszy ślub udzielony przez celebranta PSR odbył się ponad 20 lat temu. Od tego czasu Stowarzyszenie prowadzi liczne działania na rzecz rozwoju świeckich uroczystości – szkoli celebrantów i współpracuje z przedstawicielami władz, aby śluby humanistyczne mogły zyskać moc prawną w Polsce.
Międzynarodowe standardy i współpraca
PSR jest jedną z 17 europejskich organizacji oferujących śluby humanistyczne według ustalonych międzynarodowych standardów. Jako jedyna organizacja z Polski, Stowarzyszenie jest członkiem European Humanist Services Network (humanistweddings.eu).
Prezeska PSR, Kaja Bryx, zasiada w komisji zarządzającej projektem stworzenia wspólnego europejskiego modelu ceremonii humanistycznych oraz zacieśniania międzynarodowej współpracy w zakresie szerzenia wartości humanistycznych poprzez śluby, ceremonie powitania i pożegnania oraz wejścia w dorosłość.
Szkolenie celebrantów
Celebranci PSR w trakcie szkoleń i podczas prowadzenia uroczystości muszą spełniać standardy międzynarodowych organizacji humanistycznych. Każdy przechodzi wielogodzinne szkolenia, które kończą się egzaminem.
Naszą misją jest propagowanie filozofii humanistycznej. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na temat tej filozofii, zachęcam do lektury książki Jacka Tabisza „Nowy humanizm. W stronę nowego wspaniałego świata bez ideologii” (wyd. Bez Maski, 2022).